piątek, 31 sierpnia 2012 11:42

Kołocz weselny

Dodała 
Kołocz weselny fot. A. Lerch

Pulchne i aromatyczne ciasto drożdżowe z rumianą, wypieczoną kruszonką nadziewane masą serową lub makową.


Nojpiyrw trza wyrobić ciasto. Kostka drożdży (10 deko) i szklonka podgrzotygo mlyka trza wymiyszać z łyżkom cukru. Jak drożdże zacznom sie ruszać to wlywomy tyn zaczyn do wielkij miski na kilo przesiotej monki. Dodowomy trzi łyżki cukru, dwa żółtka i dwa cołki jajca, roztopiono kostka margariny abo masła, wanilijencuker i jednom łyżyczke soli. Potym trza rynkom tak długo wyrobjać ciasto, aż bydzie gładki i fajnie bydzie puszczac od rynki. Z ciasta robiymy kulka i przikrywomy hadrom, stawjomy w cieple i zostowo już ino poczkać aż sie poruszo. Terozki, jak czekomy aż sie ciasto poruszo trza chycić sie za robiyni nojsłodszej czynści kołocza, czyli masy makowej i syrowej.

Kołocz ze syrem: Kilo biołego syra muszymy zemleć. Jak już syr bydzie gładki to dowomy sztyry żółtka i trzi cołki jajca (biułtka trza ubić na piana). Do tego dodowomy ze sztyry łyżki cukru do szmaku, rozynki, pokrote łorzechy i starto skórka z cytrony. Wszysko miyszomy.

Do kołocza makowego: Zmlety mak trza wsuć do wrzawej wody w gorku i parzić na lekim łogniu pod przikrywkom. W tynczas robiymy zasmażka - kostka masła podgrzywomy w tygliku i dowomy monka. Zasmażka wlywomy do sparzonego maku, dodowomy cukru do szmaku i bakalie – mandle, łorzechy i rozynki.

Potym gibko robiymy posypka. Do miski trza wciepnąć kostka zimnego masła z lodówki, dwie szklonki cukru, wanilijencuker i nożym kroć tak długo, coby się dobrze wszysko wymiyszało. Potym wsuć trzi szkolonki przesiotej monki i zagnieść rynkom, byle nie za długo. Dobrze jest tyż dać jedno żółtko, coby posypka miała żółciyjszy kolor. Gotowo posypka chowomy do lodówki, abo kajś do zimnego. Wyrośniynte ciasto drożdżowe dzielymy na pół, wałkujymy na blacie i ukłodomy na dwóch wyszmarowanych fetem blachach. Na jedna blacha dowomy masa syrowo, a na drugo - makowom. Nakłodomy i rozszmarywujeymy nie za hrubo, bo kołocz bydzie za słodki, nie za ciynko bo bydzie suchy. Z lodówki wyciongomy posypka. Dzielimy jom na dwie czynśći i formujymy na kulki, coby się jedna do rynki miyściła. Drugom rynkom łodrywomy konski posypki i ukłodomy dojś gynsto na kołoczu. Do fest rozgrzotego piyekaroka wkłodomy blacha kołocza i piykymy kole trzi ćwierci godziny. Jak się już piyknie przibrunoci, zacznie woniać świyżym drożdżowym ciastem, a posypka bydzie chrupionco - kołocz je gotowy. Potym zostowo już ino posuć go cukrym pudrym i dzielić dlo weselników na rowne konski.

Kołocz zaraz po wystudzeniu dzieli się na części – największe dostają zawsze goście weselni (1/4 blachy), trochę mniejsze kawałki młodzi wręczają dalszej rodzinie, osoby nie zaproszone na wesele i przyjaciele dostają 1/6 blachy, najmniejsze kawałki zaś sąsiedzi i znajomi (1/8 blachy). Przy obdarowywaniu kołoczem ludzie stosowali zasadę wzajemności – jeżeli sąsiad lub znajomy obdarował nas kiedyś kołoczem weselnym to wielką gańbą byłoby pominięcie go. W tradycji roznoszenia kołocza obowiązuje ustalona odgórnie kolejność. Specjalnie pieczone i dekorowane kołocze zanosiło się najpierw do domu szaca, a później do rodziny lipsty. Dalej kolejno do bliskiej i dalszej rodziny, przyjaciół, sąsiadów i znajomych.

Słowniczek wyrazów gwarowych:
Fet - tłuszcz
Gańba – wstyd
Gibko - szybko
Hadra - ścierka
Hrubo - grubo
Konsek - kawałek
Lipsta – narzeczona
Mandle - migdały
Piyekarok – piekarnik
Przibrunocić – przyrumienić, upiec na kolor złocistego brązu
Roztomajte – różne, różnorodne
Szac - narzeczony
Terozki – teraz
Trzi ćwierci godziny – 45 minut
Tyglik - rondelek
Wanilijencuker – cukier waniliowy
Woniać - pachnieć


Źródło:
- A. Lerch, Kuchnia po naszymu, czyli jaka (5) , „Biuletyn GHM” nr 4 (18) z XII 2010 r.

Czytany 8757 razy Ostatnio zmieniany piątek, 31 sierpnia 2012 14:31
Anna Lerch

Z wykształcenia antropolog kultury, pracownik Galerii Historii Miasta w Jastrzębiu-Zdroju; autorka serii ciekawych artykułów pisanych gwarą śląska „Kuchnia po naszymu, czyli jaka".

Więcej w tej kategorii: Bonkawa »