piątek, 31 sierpnia 2012 18:31

Szkoła Podstawowa w Bziu Górnym

Dodała 
Szkoła w Bziu Górnym, 1970 r. Szkoła w Bziu Górnym, 1970 r. fot. z kroniki szkoły

Szkoła Podstawowa w Bziu Górnym – szkoła zbudowana w 1912 roku.


Uroczyste otwarcie nowej, murowanej szkoły miało miejsce 1 kwietnia 1912 r. Jak podaje powiatowa gazeta periodyczna z Pszczyny „Plesser Kreissblatt”, całkowity koszt budowy wynosił 46 340 marek i 24 feningi, z czego rząd pruski sfinansował 19 tysięcy marek zaś pozostałe środki zgromadzili mieszkańcy Bzia oraz poszczególne gminy, zaciągając kredyty (Bzie Górne przekazało 8 tys. marek, Bzie Zameckie - 6 tys. marek, Bzie Dolne – 2 tys. marek, Pniówek – 2 tys. marek). Właściciel Bzia Zameckiego przekazał na ten cel 3 tys. marek, zaś Bzia Górnego 4 tys. marek.

Pierwszym kierownikiem szkoły w latach 1912-1919 był Wahner, z pochodzenia Niemiec z Ćwiklic koło Pszczyny. Słabo znał język polski, w związku z czym nauczycielem w tym czasie był Szeer, zaledwie 19 letni  absolwent seminarium nauczycielskiego z Przyszowic koło Gliwic. Drugim nauczycielem został Klichta, który uczył od 1914 roku. W szkole były 3 klasy, do których należały dzieci katolickie z Bzia Górnego, Pniówka i Skyrbyni (do 1926 r., kiedy ta część Bzia została włączona do Bzia Zameckiego). Do I klasy uczęszczały dwa roczniki, podzielone w szkolnej salce na dwa rzędy, gdzie chłopcy siedzieli z przodu, a z tyłu dziewczęta. Do II klasy należały dwa kolejne roczniki, zaś do III aż cztery, ze względu na niewielką ilość dzieci.
Od lutego 1919 r. w budynku szkoły stacjonował oddział wojska niemieckiego - Grenschutz, dlatego dzieci uczęszczały do szkoły ewangelickiej w Bziu Górnym  lub do szkoły katolickiej w Bziu Zameckim.  W 1920 r. w Bziu odbył się plebiscyt, zaś lokal wyborczy mieścił się w opisywanej szkole katolickiej w Bziu Górnym. 80% mieszkańców głosowało za Polską. W latach 1920-1921, kiedy trwała walka z Niemcami o przyłączenie Śląska do Polski, w szkole nauczano w języku niemieckim i polskim (w 1920 r.– w języku niemieckim nauczał Krymer, zaś polskim Borzucki, w 1921 – Szejga i Przystański).
W roku 1923 do Bzia przybył polski nauczyciel Władysław Wieczorek, pochodzący z okolic Wodzisławia, który nauczając w obu katolickich szkołach w Bziu zaskarbił sobie szacunek i przychylność tutejszych mieszkańców.  W 1930 r. do szkoły uczęszczało 160 uczniów, a placówką kierował Ignacy Buś, pochodzący z Krakowa. Buś nie cieszył się jednak poważaniem uczniów i już rok później został przeniesiony do innej placówki. Jego następcą został Józef Matusiak, człowiek bardzo aktywny i pracowity - przyczynił się do zbudowania sieci elektrycznej w Bziu w 1933 r., za jego kadencji dokonano remontu szkoły, oddano czwartą salę lekcyjną, urządzono gabinet pomocy naukowych i wzbogacono zbiory biblioteki szkolnej.

Gdy w piątek, 1 września 1939 r. wybuchła II wojna światowa, dzieci z Bzia miały rozpocząć nowy rok szkolny. Około godziny 13.00 oddziały Wehrmachtu wkroczyły na teren Bzia Górnego oraz Zameckiego i zaczęły ostrzeliwać zabudowania dworskie. Część polskich nauczycieli, podobnie jak kolejarze i niektórzy mieszkańcy wsi, zostało zmuszonych do ucieczki na wschód.
W szkole w Bziu Górnym, podobnie jak i na terenie całego Górnego Śląska, zakazano nauki polskiej historii i geografii, wprowadzono jako obowiązkowy język niemiecki. W rok po wybuchu wojny naukę w szkole rozpoczęły dzieci z Bzia Górnego i Zameckiego oraz z Pniówka, zaś dzieci z Bzia Dolnego zostały skierowane do szkoły w Golasowicach (Bzie Dolne przyłączono do gminy Pielgrzymowice).
Po wybuchu wojny pierwszym kierownikiem szkoły w Bziu Górnym został Berger, później jego miejsce zajął Alfred Getner. Kadra nauczycielska szkoliła uczniów w języku niemieckim, choć nieznaczna część znała również język polski i była bardziej wyrozumiała dla podopiecznych. 16-latkowie byli kierowani do pracy na roli u niemieckich właścicieli ziemskich, wywożeni w głąb Rzeszy na roboty lub wcielani do armii okupanta.
Po wojnie nauczanie wznowiono w kwietniu 1945 roku. Jedynym nauczycielem z okresu międzywojennego, który wrócił do Bzia, był Władysław Pagieła. Przez 3 miesiące Pagieła sam prowadził lekcje w sali gospody u Dziwokiego, ponieważ w szkole nadal znajdował się szpital polowy. Dodatkowo zorganizowano kurs repolonizacyjny dla młodzieży, która skończyła szkołę niemiecką. W lipcu, kiedy wojska radzieckie opuściły szkołę,  rozpoczęto przygotowywanie budynku do prowadzenia zajęć w nowym roku szkolnym  1945/1946, który planowo rozpoczął się 1 września.. Działania wojenne spowodowały, że w szkole brakowało podstawowego wyposażenia: ławek (dzieci siedziały na deskach podpartych cegłami), podręczników, pomocy naukowych, zbiorów bibliotecznych, naukę utrudniał też chłód, gdyż brakowało węgla do palenia w piecach kaflowych. W roku 1946 Powiatowy Urząd Ziemski w Pszczynie w ramach reformy rolnej przyznał szkole grunt o powierzchni 2,4 ha. Dzięki usilnym staraniom mieszkańców oraz nauczycieli w roku 1948 szkoła zarządzała już 3 murowanymi budynkami, w których wyposażone klasy były ogrzewane. By zdobyć na to środki organizowano jasełka oraz zabawy, różnego rodzaju zbiórki pieniężne. W 1950 roku zamknięto szkołę w Bziu Zameckim, dzieci zostały przeniesione do Bzia Górnego. Kierownik Pagieła kilkakrotnie wnioskował do władz oświatowych o przywrócenie szkoły dla dzieci z klas I-IV w Bziu Zameckim, gdyż niektóre dzieci musiały codziennie pokonywać ponad 3 km drogi. Projekt przeszedł i szkoła w Bziu Zameckim ruszyła na nowo w roku szkolnym 1953/1954. Rok 1959 przyniósł remont obu szkół (szkoła w Bziu Górnym została powiększona o 5 sal, pracownię i mieszkania dla 5 nauczycieli, zaś w szkoła w Bziu Zameckim – uzyskała 2 nowe sale lekcyjne). Z uwagi na fakt, że Szkoła Podstawowa w Bziu Górnym realizowała 8-letnie nauczanie, liczba uczniów znacznie się powiększyła. W związku z tym w roku 1965 podjęto decyzję o likwidacji przedszkola w Bziu Górnym, znajdującego się w byłej szkole ewangelickiej a uzyskane pomieszczenia przeznaczono na dodatkowe sale lekcyjne.

14 maja 1970 roku odbyła się uroczystość wbudowania kamienia węgielnego pod rozbudowę szkoły w Bziu Górnym. Rozpoczęły się prace: fundamenty oraz piwnice wybudowali mieszkańcy w czynie społecznym, dalszą rozbudowę szkoły prowadzono ze środków gromady (najniższa jednostka podziału administracyjnego Polski w latach 1954-1972) oraz kopalni „Zofiówka”, która objęła patronat nad tą placówką.
1 września 1973 odbyła się huczna uroczystość oddania do użytku nowej części szkoły. Szkoła powiększyła się o 6 sal lekcyjnych oraz gabinety i klasopracownie, dwie sale do nauczania początkowego. W budynku przedszkola zorganizowano zastępczą salę gimnastyczną, jednak cały czas czyniono starania o kolejną rozbudowę, w celu wybudowania sali gimnastycznej w szkole.

Szkoła - widok obecny, fot. A. Lerch

Decyzją Zarządu i Rady Miasta z 1996 roku w budżecie kolejnego roku zaplanowano środki na dalszą rozbudowę  szkoły w Bziu Górnym, która obejmowała kolejne segmenty na północ i wschód do istniejącej zabudowy. 1 czerwca 1998 roku dokonano uroczystego wmurowania Aktu Erekcyjnego pod rozbudowę szkoły. Realizacja inwestycji trwała półtora roku.


Źródła:
- Janik A., Kronika Szkoły Podstawowej w Bziu Górnym 1673-1961
- Janik A., Kronika Szkoły Podstawowej w Bziu Górnym 1961-1972
- Matera K., Niemczyk U., Szkoła Podstawowa nr 15 im. Marii Konopnickiej w Jastrzębiu-Zdroju 1912-2012. Praca monograficzna wydana z okazji Jubileuszu 100. Rocznicy założenia szkoły, Jastrzębie-Zdrój 2012
- Pagieła Władysław, Kronika założona w roku 1945 na podstawie tłumaczenia Franciszka Pagieły z niemieckiej książki znalezionej w Starostwie pszczyńskim
- Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej, Dzieje parafii świętych apostołów Piotra i Pawła w Bziu na tle historii ziemi pszczyńskiej, Jastrzębie-Zdrój 2003

 

Czytany 5531 razy Ostatnio zmieniany piątek, 31 sierpnia 2012 19:06
Anna Lerch

Z wykształcenia antropolog kultury, pracownik Galerii Historii Miasta w Jastrzębiu-Zdroju; autorka serii ciekawych artykułów pisanych gwarą śląska „Kuchnia po naszymu, czyli jaka".